నదిలో 11,000 లీటర్ల పాలు.. ప్రకృతికి మంచిదేనా?

మధ్యప్రదేశ్ లోని సెహోర్ జిల్లాలో జరిగిన ఓ ఆధ్యాత్మిక వేడుక ఇప్పుడు సరికొత్త చర్చకు దారితీసింది. 21 రోజుల పాటు వైభవంగా సాగిన ఈ కార్యక్రమంలో భాగంగా ఏకంగా 11,000 లీటర్ల పాలను నర్మదా నదికి సమర్పించారు. నది స్వచ్ఛత కోసం, ప్రకృతిని తల్లిగా ఆరాధించే క్రమంలో ఈ కార్యానికి పూనుకున్నట్లు నిర్వాహకులు చెబుతున్నారు. అయితే, భక్తితో చేసే ఇటువంటి పనులు పర్యావరణంపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయనే అంశంపై ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా విభిన్న అభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.

హిందూ ధర్మంలో నదులను దేవతలుగా భావించి పూజించడం తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచారం. ఈ కార్యక్రమంలోనూ 151 మంది భక్తులు దుర్గా పాఠం చదువుతూ, టన్నుల కొద్దీ నెయ్యితో యజ్ఞం నిర్వహించి తమ భక్తిని చాటుకున్నారు. నర్మదను తల్లిగా భావించి పాలాభిషేకం చేయడం పుణ్యకార్యమని భక్తుల నమ్మకం. పైగా ఈ వేడుకను అంతా ప్రైవేటు నిధులతోనే నిర్వహించామని, ఎవరికీ ఇబ్బంది కలగలేదని నిర్వాహకులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. భక్తి అనేది వ్యక్తిగత విశ్వాసమని, దాన్ని శాస్త్రీయ కోణంలో మాత్రమే చూడటం సరికాదని వారు వాదిస్తున్నారు.

మరోవైపు, పర్యావరణ నిపుణులు మాత్రం ఈ చర్య పట్ల ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు. నదిలోకి ఒకేసారి భారీ మొత్తంలో పాలను వదలడం వల్ల అవి సేంద్రియ కాలుష్య కారకాలుగా మారే అవకాశం ఉందని హెచ్చరిస్తున్నారు. నీటిలో పాలు కలిసినప్పుడు బ్యాక్టీరియా పెరిగి, ఆక్సిజన్ స్థాయిలు పడిపోతాయి. దీనివల్ల నదిలోని చేపలు, ఇతర జలచరాల మనుగడ కష్టమవుతుంది. ప్రకృతిని పూజించే ఉద్దేశంతో చేసే పనులే చివరకు ప్రకృతికే హాని కలిగిస్తే అది అసలైన ఆరాధన ఎలా అవుతుందనే ప్రశ్నను పర్యావరణవేత్తలు లేవనెత్తుతున్నారు.

మరో కీలకమైన అంశం సామాజిక బాధ్యత. మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో పౌష్టికాహార లోపం వల్ల లక్షలాది మంది చిన్నారులు ఇబ్బంది పడుతున్నట్లు గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ఒకవైపు వేల లీటర్ల పాలు నదిలో కలుస్తుంటే, మరోవైపు పాలు దొరక్క ఎంతో మంది పిల్లలు అనారోగ్యానికి గురవుతున్నారు.

భక్తిని ఇలా వృథాగా కాకుండా, పేద పిల్లలకు పాలు పంచడం లేదా ఇతర ప్రజాహిత కార్యక్రమాల ద్వారా చాటుకుంటే మరింత పుణ్యం లభిస్తుందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. నిజానికి భక్తికి, పర్యావరణ స్పృహకు మధ్య బ్యాలెన్స్ అవసరం. పురాతన కాలంలో నదులకు పాలు సమర్పించే ఆచారాలు ఉన్నప్పటికీ, ఇప్పటి కాలుష్య పరిస్థితులు, జనాభా అవసరాల దృష్ట్యా ఆచారాలలో కూడా కొన్ని మార్పులు చేసుకోవడం అవసరమని మరికొందరు చెబుతున్నారు.