న్యాయ వ్యవస్థకు సవాలుగా మారిన ఖాళీ కుర్చీలు

న్యాయం కోసం కోర్టు మెట్లు ఎక్కిన సామాన్యుడికి తీర్పు ఎప్పుడు వస్తుందో తెలియని పరిస్థితి నెలకొంది. కేసు నమోదు చేసినప్పటి నుంచి విచారణ పూర్తయ్యే వరకు ఏళ్లు గడుస్తున్నా పరిష్కారం లభించని సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. దీనికి ప్రధాన కారణాల్లో న్యాయమూర్తుల కొరత, కోర్టుల్లో పేరుకుపోతున్న కేసులు, నియామక ప్రక్రియలో జాప్యం కీలకంగా మారాయి. దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 5.8 కోట్ల కేసులు పరిష్కారం కోసం ఎదురుచూస్తుండటం భారత న్యాయవ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న సవాలకు నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది.

దేశంలోని సుమారు 7,300 కోర్టు గదుల్లో న్యాయమూర్తులు అందుబాటులో లేకపోవడం పరిస్థితి తీవ్రతను తెలియజేస్తోంది. కోర్టు భవనాలు, మౌలిక సదుపాయాలు ఉన్నప్పటికీ వాటిని సమర్థంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన న్యాయాధికారులు లేకపోవడం విచారణలపై ప్రభావం చూపుతోంది. ఇప్పటికే పనిచేస్తున్న న్యాయమూర్తులపై అధిక సంఖ్యలో కేసుల భారం పడుతోంది. ఫలితంగా ప్రతి కేసుకు తగిన సమయం కేటాయించడం కష్టంగా మారుతోంది.

ఈ సమస్యను కేవలం న్యాయశాఖకు సంబంధించిన పరిపాలనా లోపంగా చూడలేం. ఎందుకంటే కోర్టుల్లో జరిగే ప్రతి జాప్యం వెనుక ఒక కుటుంబం, ఒక బాధితుడు లేదా న్యాయం కోసం పోరాడుతున్న వ్యక్తి ఉంటారు. భూమి వివాదాలు, ఆర్థిక లావాదేవీలు, కుటుంబ సమస్యలు, క్రిమినల్ కేసులు ఇలా అనేక అంశాల్లో విచారణలు ఆలస్యమైతే ప్రజలు ఆర్థికంగా, మానసికంగా ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారు. ముఖ్యంగా పేదలు, మధ్యతరగతి ప్రజలకు న్యాయపోరాటం భారంగా మారుతోంది.

న్యాయమూర్తుల నియామకాల్లో ఉన్న దీర్ఘకాలిక ప్రక్రియ కూడా ఈ సమస్యను మరింత పెంచుతోంది. ఖాళీలు ఏర్పడిన తర్వాత వాటిని భర్తీ చేయడానికి అనేక దశలు దాటాల్సి వస్తోంది. కొలీజియం సిఫార్సులు, ప్రభుత్వ పరిశీలన, ఆమోద ప్రక్రియల్లో జాప్యం కారణంగా కొత్త నియామకాలు సకాలంలో పూర్తికావడం లేదు. ఒకవైపు కొత్త పోస్టులు ఖాళీ అవుతుంటే, మరోవైపు పాత ఖాళీలు అలాగే ఉండిపోవడం న్యాయవ్యవస్థ సామర్థ్యాన్ని తగ్గిస్తోంది.

అయితే కేసుల పెండింగ్‌కు న్యాయమూర్తుల కొరత ఒక్కటే కారణం కాదు. ప్రభుత్వ శాఖలు, పోలీసు విభాగాలు, దర్యాప్తు సంస్థల నుంచి సమయానికి పత్రాలు అందకపోవడం, సాక్షులు విచారణకు హాజరుకాకపోవడం, పదేపదే వాయిదాలు కోరడం కూడా విచారణను నెమ్మదింపజేస్తున్నాయి. ఈ అంశాలపై కూడా కఠినమైన పర్యవేక్షణ అవసరం.

ఈ సమస్య నుంచి బయటపడాలంటే ఖాళీలను ముందుగానే గుర్తించి నియామక ప్రక్రియ ప్రారంభించాలి. అవసరానికి అనుగుణంగా న్యాయమూర్తుల పోస్టులను పెంచడంతో పాటు కోర్టులకు సిబ్బంది, మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించాలి. ఈ-కోర్టులు, డిజిటల్ విచారణలు వంటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని మరింత సమర్థంగా ఉపయోగించుకోవాలి. అయితే సాంకేతికతను ప్రవేశపెట్టడం మాత్రమే పరిష్కారం కాదు. వ్యవస్థలోని జాప్యాలను తొలగించేలా సమగ్ర సంస్కరణలు అవసరం.

ప్రజాస్వామ్యంలో న్యాయవ్యవస్థపై ప్రజలకు ఉండే నమ్మకం ఎంతో విలువైనది. తీర్పు ఆలస్యమవుతున్న కొద్దీ ఆ నమ్మకం బలహీనపడే ప్రమాదం ఉంది. కోట్లాది కేసులు పెండింగ్‌లో ఉండటం కేవలం గణాంకాల సమస్య కాదు.. దేశంలో న్యాయం అందుబాటులో ఉన్న తీరుపై ప్రశ్న. న్యాయం అనేది కాగితాలపై ఉన్న హక్కుగా కాకుండా ప్రతి పౌరుడికి నిర్ణీత సమయంలో అందే వ్యవస్థగా మారినప్పుడే రాజ్యాంగ స్ఫూర్తి నిజంగా నిలబడుతుంది.