పెండింగ్ కేసులకు ఫాస్ట్ ట్రాక్.. ఏపీకి రానున్న ఈవెనింగ్ కోర్టులు..

దేశవ్యాప్తంగా న్యాయస్థానాల్లో పేరుకుపోతున్న పెండింగ్ కేసుల సంఖ్యను తగ్గించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం కొత్త విధానానికి శ్రీకారం చుట్టేందుకు సిద్ధమవుతోంది. న్యాయ ప్రక్రియను వేగవంతం చేయడంతో పాటు, సాధారణ ప్రజలకు కోర్టు సేవలను మరింత అందుబాటులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంతో సాయంత్రం వేళల్లోనూ కోర్టుల నిర్వహణకు ప్రణాళిక రూపొందిస్తోంది. తొలిదశలో ఢిల్లీ, బీహార్, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో పైలట్ ప్రాజెక్టుగా ఈ విధానాన్ని అమలు చేయాలని భావిస్తోంది. ఈ ఏడాది చివరి నాటికి ప్రయోగాత్మకంగా ఈ కోర్టులను ప్రారంభించే దిశగా చర్యలు చేపడుతున్నట్లు సమాచారం.

కేంద్ర న్యాయశాఖ సహాయ మంత్రి అర్జున్ రామ్ మేఘ్వాల్ నవంబర్ 10న వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం, సంబంధిత హైకోర్టులతో సమన్వయం చేసుకుని ఈ కార్యక్రమాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లనున్నారు. ప్రస్తుతం సాధారణ పనివేళల్లో పనిచేస్తున్న కోర్టులను అదనపు సమయం పాటు సాయంత్రం కూడా నిర్వహించడం ఈ ప్రతిపాదనలో ప్రధాన అంశం. ఇందుకోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త కోర్టు భవనాలను ఏర్పాటు చేయడం కంటే, అందుబాటులో ఉన్న న్యాయస్థానాల మౌలిక సదుపాయాలను వినియోగించుకోవడంపై దృష్టి సారించనున్నట్లు తెలుస్తోంది.

కోర్టుల్లో కేసుల పరిష్కారానికి ఎక్కువ సమయం పడుతుండటం న్యాయవ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లలో ఒకటి. ముఖ్యంగా సివిల్, క్రిమినల్ కేసులు దీర్ఘకాలంగా పెండింగ్‌లో ఉండటంతో బాధితులు, పిటిషనర్లు తీవ్ర ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారు. విచారణలు వాయిదా పడటం, న్యాయ ప్రక్రియలో ఆలస్యం జరగడం వల్ల సమయం, డబ్బు రెండూ ఖర్చవుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో కోర్టులకు అదనపు పనివేళలు కల్పించడం ద్వారా రోజువారీ విచారణల సంఖ్యను పెంచవచ్చని కేంద్రం భావిస్తోంది.

ఈవెనింగ్ కోర్టుల నిర్వహణలో రిటైర్డ్ న్యాయమూర్తుల సేవలను వినియోగించుకోవాలనే ప్రతిపాదన కూడా పరిశీలనలో ఉంది. ఇప్పటికే న్యాయవ్యవస్థలో పనిచేసిన అనుభవం ఉన్న మాజీ న్యాయమూర్తులను నియమించడం ద్వారా అదనపు విచారణలను సమర్థంగా నిర్వహించవచ్చని న్యాయశాఖ భావిస్తోంది. అయితే ఈ కోర్టుల్లో ఏ రకమైన కేసులను విచారించాలి, విచారణ సమయాలు ఎలా ఉండాలి, అవసరమైన న్యాయ సిబ్బందిని ఎలా సమకూర్చుకోవాలి వంటి అంశాలపై సంబంధిత హైకోర్టులు నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

తొలిదశలో చేపట్టే పైలట్ ప్రాజెక్టు పనితీరును కేసుల పరిష్కార సంఖ్య, విచారణల వేగం, నిర్వహణ సామర్థ్యం వంటి అంశాల ఆధారంగా అంచనా వేయనున్నారు. ఆశించిన స్థాయిలో ఫలితాలు వస్తే ఈ విధానాన్ని ఇతర రాష్ట్రాలకు కూడా విస్తరించే అవకాశం ఉంది. అయితే సాయంత్రం కోర్టుల నిర్వహణ వల్ల న్యాయమూర్తులు, న్యాయవాదులు, కోర్టు సిబ్బందిపై అదనపు పనిభారం పడకుండా తగిన ఏర్పాట్లు చేయడం కూడా కీలకం కానుంది.

ఇదిలా ఉంటే, ఢిల్లీలో ట్రాఫిక్ చలాన్లు, చిన్నపాటి ఉల్లంఘనలకు సంబంధించిన కేసుల పరిష్కారం కోసం గతంలోనే ప్రత్యేక సాయంత్రం, డిజిటల్ కోర్టుల విధానం అమల్లో ఉంది. ప్రస్తుతం ప్రతిపాదిస్తున్న ఈవెనింగ్ కోర్టుల ప్రాజెక్టు మాత్రం సాధారణ న్యాయస్థానాల విచారణ సమయాలను పొడిగించే విస్తృత ప్రయత్నంగా కనిపిస్తోంది.

మొత్తంగా ఈ విధానం విజయవంతమైతే కోర్టుల పనితీరులో అదనపు సామర్థ్యం పెరగడంతో పాటు, పెండింగ్ కేసుల పరిష్కారానికి మరిన్ని అవకాశాలు ఏర్పడవచ్చు. అయితే ఈ ప్రయోగం ఎంతవరకు ఫలితాలు ఇస్తుందనేది అమలు విధానం, న్యాయవర్గాల సహకారం, అందుబాటులో ఉండే వనరులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా ఈ పైలట్ ప్రాజెక్టులో భాగం కానుండటంతో రాష్ట్ర న్యాయవ్యవస్థలో ఎలాంటి మార్పులు చోటుచేసుకుంటాయన్నది ఆసక్తికరంగా మారింది.